Filmi seyretmek için resmin üzerinde mause sağ tıklayınız,
 çıkan menuden kontrol komutlarını kullanınız.

SÖYLEŞİLER > Güneş İle Yarışanlar
                         >
En İyi Öğrenci Okur.


Bu sayımızda Atılım Üniversitesi Fomula-G Takımı temsilcisi ve Hasat aracının pilotu olan Ethem Ersöz  yaptığımız söyleşimize yer verdik.

GÜNEŞ İLE YARIŞANLAR 

Atılım Üniversitesi'nin güneş enerjili aracı Hasat, Tübitak'ın Formula-G'yi düzenleyeceğini duyurması üzerine kurulan Hasat adlı grup tarafından 30 Ağustos 2005'te yarışmak üzere üretilmiştir. Formula-G'de 2005 yılında 2. 2006 yılında ise 6. olmuştur.

 

 

Sayın Ersöz, Hasat Atılım Takımı Pilotu olarak bize kendinizi tanıtırmısınız?

Lise tahsilimi Eskişehir Anadolu Lisesinde tamamladıktan sonra, ODTÜ Makina Mühendisliği Fakültesin’ den mezun oldum halen aynı fakültede yüksek lisans Yapmaktayım. Tezimin konusu “Güneş Enerjili Yarış Aracının Gövde Tasarımı ve Yarış Stratejisi”.  

Formula-G hakkında bilgi verebilir misiniz? 

Dünya'da güneş enerjili araç yarışmaları 1987'den beri düzenlenmektedir. Tübitak tarafından düzenlenen yarışma Türkiye'deki ilk Formula1 yarışından 9 gün sonra yine aynı pistte yani İstanbulpark pistinde yapılmıştır. Yarış günü ilk sene için beklenenden renkli bir ortam oluşmuş, yarışın 30 Ağustos'a da denk gelmesi nedeniyle bolca seyirci yarışları yerinde izleme fırsatı bulmuştur. Katılan araç sayısı 19 iken 14 araç yarış başlangıçta hazır bulunabilmiştir. Herbiri farklı şekil ve renklerdeki bu araçlar başlangıçta verdikleri görüntü açısından göz doldursalar da yarıştaki performansları daha çok “durağan” olarak nitelendirilebilirdi.

2006 yılındaki yarışlar ise İzmir Pınarbaşı Pisti'nde ve İstanbulpark'ta olmak üzere 2 ayrı pistte 2 hafta arayla düzenlenmiştir. Bu yarışlar ilk seneki 14 araçlık filoya karşın 2. yılında 34 aracın yarışmasına sahne olmuş ve görünümleri kadar performansları ile de beğeniyi hakeder hale gelmişlerdir.

Üniversitemize, Hasat Atılım Güneş Enerjili Araç Takımı sürücüsü olarak Formula-G Güneş Enerjili Araç yarışmasında;  2005 yılında düzenlenen ilk yarışta 2.lik, 2006 yılında düzenlenen ikinci yarışta 6.lık ödülünü kazandırdınız, bu çalışmalarınızdan söz eder misiniz?

Atılım Üniversitesi'nin desteğinde aracı üreten ve yarışa katılan Hasat Takımı, bu organizasyonun duyurulması üzerine biraraya gelmiş bir takımdır. Kuruluş aşamasında takım elemanlarının konularında uzman, tecrübeli kişiler olmalarına dayanarak çok parlak hedefleri olan bir takım iken, daha sonra elemanların sayısının azalması ve bazılarının da zaman ayıramaması nedeniyle, kalan birkaç kişinin üstün çabalarıyla, hedeflenenden çok daha sade bir araç ortaya çıkarılabilmiştir. Ancak aracın sadeliğinin ve güvenilirliğinin yarış sırasında görülen birçok avantajı, takım elemanlarının deneyimliliğinin ne kadar değerli olduğunu ve yerinde kararlar aldıklarını göstermiştir.

Sizin de vurguladığınız gibi büyük umut ve hevesle projeye başlanır ama sonuçta birkaç kişi çalışmayı üstlenir ve sonlandırır. Bize bu değerli çalışmaya katkıda bulunan öğrenci arkadaşlarınızın ismini verebilir misiniz?

Bu zorlu çalışmalar sırasında özellikle 2006 yılı yarış hazırlıklerındaki çalışmaları için kendilerine  tekrar teşekkür ediyorum. Atılım Üniversitesi Mühendislik Fakültesi öğrencileri olan çalışma arkadaşlarımın isimleri ve e-mail adresleri şöyle. E-mail adreslerini verme gerekliliği de duydum. İsteyen okuyucular onlarla merak ettikleri konularda  onlara danışabilirler.

Ethem Ersöz, eersoz@gmail.com  (Hasat Temsilcisi)

H. Erinç Aydoğan, erincaydogan@msn.com

Mert Babacanoğlu, mbabacanoğlu@yahoo.com

Ziya Çöğen, ziyacogen@yahoo.com

Barış Taştan, tastanbaris@gmail.com

Emre Büyükbayram, emrebuyukbayram@gmail.com

Alper Şahinöz

Kadir Gürbüz Özbay

Tüm detaylar, fotoğraflar ve geniş bilgi için URL adresimiz: www.hasattasarim.com

Şimdi biraz da aracın özelliklerinden basedebilir miyiz?

Dünyadaki diğer yarışlara bakıldığında, genellikle amacın bir kıtayı baştan başa geçmek olduğu, bu nedenle de araçların sabit hızla düz çizgide ilerlemek için tasarlandığı görülmektedir. Bu şartlar altında önem kazanan nokta rüzgar direncinin ve lastiklerinin yuvarlanma direncinin azaltılmasıdır. Dünya'nın en inişli çıkışlı Formula1 pistinde yapılması nedeniyle Formula-G araçlarında geliştirilmesi gereken başka özellikler de vardır. Diğer yarışlarla karşılaştırıldığında ağırlık azaltmak çok önemlidir, çünkü yavaşlama ve hızlanmalar daha sık gerçekleşmekte ayrıca her tur tırmanılması gereken 600 m uzunluğunda ve %7 eğime sahip bir yokuşun varlığı bu önemi ortaya çıkarmaktadır. Diğer taraftan eğer yokuş çıkarken depolanan enerji diğer tarafta inerken geri alınabilse sorun bu kadar büyük olmayacakken, en çok hız kazandıran yokuşların sonunda en keskin virajların bulunması ortaya iki seçenek çıkartıyor. Bunlardan birincisi yavaşlayarak enerji kaybetmek, ikincisi ise yüksek hızla virajı dönmek için risk almak. Tabi ki uygulama bu iki uç arasında bir yerde gerçekleşecektir. Araç yüksek hızda devrilme riski olmadan sürülme kabiliyetine sahip oldukça enerji israfı azalacak, bu da iyileşen tur zamanları olarak geri dönecektir.

Bu şartlar altında tasarım aşamaları kısaca şunlardan oluşmaktadır:

         araca hafif ve sağlam bir şasi tasarlamak

         şasi dinamiğini (tekerlerin ve ağırlık merkezinin konumu) viraj dönme kabiliyeti açısından yeterli hale getirmek

         hafif ve az rüzgar direnci oluşturacak bir gövde tasarlamak

         panellerden gelen enerjiyi en verimli şekilde kullanacak elektriksel altyapıyı oluşturmak

         araç için doğru stratejiyi saptamak

Genelde, bir yarış arabasını tarif eden değerler olmasa da, aracın performansını günlük kullanılan araçlarla karşılaştırabilmek için bazı değerleri vermekte yarar var:

Değerler 2006 yılında yarışan Hasat 1B'nin değerleridir.

Sürücüsüz Ağırlık:                  270 kg
Uzunluk:                                 5.0 m
Genişlik:                                 1.8 m
Yükseklik:                               1.1 m
Tekerlek Sayı ve Yerleşimi:    3 adet, önde 2 arkada 1
İz açıklığı:                                1.6 m (ön)
Şasi:                                       Alüminyum Boru Kafes
Gövde:                                   Karbon Fiber
Motor Gücü:                           2.5 kW (=3.4 hp)
Hız:                                         75 km/h (sınırlandırılmış)
Güneş Panellerinin Gücü:      800 WAkü Kapasitesi:                      2 kWh (5 saatte boşalma değeri)

Bu noktaya kadar anlatılanlar yarışın başlama anına kadar yapılanlardır ki, bu kısmı da “yarış” olarak adlandırmak mümkündür. Buradan sonrası pilotlara kalmaktadır. Pilotlar ise kendi araçlarından çıkabilecek en iyi performası ortaya koyma çabasına girerler.

Bu çalışmalardan geriye yoğun ve özverili çalışma ve unutulmayan anılar kalır. Gerek Formula-G 2005, gerekse Formula-G 2006’dan kalan anıları okuyucularımızla paylaşır mısınız?

Motor sürücüsü yanık olsa da umudunu kaybetmeyenler

Motor sürücüsü yanık olsa da umudunu kaybetmeyenler

2005 yılında, İstanbulpark'ta geçen 4 heyecanlı gün boyunca, her an yarışa katılamama veya yarış dışı kalma heyecanı yaşanmaktaydı. Motor sürücü devrenin enerjiyi geri kazanım imkanı vermediği, yarıştan önceki gün, denemelerde motor sürücüsünün yanması ardından öğrenilerek umutsuzluğa kapılmanın yanında, sıralama turlarına katılma imkanı da ortadan kalkmıştı. Bunun üzerine saat 13:00 sularında motoru üreten İngiliz firması ile bağlantı kurularak durum anlatıldı. Bu sırada orada bayram tatili olduğunu öğrendik. Gerçekten umutsuz halde idik. Sıkıntılı saatler yaşarken araç üzerinde diğer sorunlarla uğraşan takım elemanlarının varlığı takdire değerdi. Saat 18:00 civarında ilgiliye ulaşıldığı ve 23:00'te uçağının İstanbul'a inecegi haberini alarak, biraz rahatladık. Pilot dışında kimsenin uyumadığı (kısa uyuklamalar hariç) gecenin sabahında, çalışacağı umulan motor sürücü, yarışa 2 saat kala yerine takılarak araç başlangıçtaki yerini aldı.

Yarış sonrası sevinç

Yarış sonrası sevinç

Çok güzel araçlar üretmelerine rağmen enerjilerinin sonlu olduğunu dikkate almayan bazı takımlar, çok kısa tur zamanları elde ederek ilk turlarda taraftarlarını ayağa kaldırırken, daha sonra bu araçlar, çoğu yukarıda bahsi geçen uzun yokuşta olmak üzere, güneşlenmeye çekilmişlerdi. Burada çarpıcı bir nokta yarışı 1. sırada bitiren aracın en hızlı tur zamanının tüm yarışanlar arasında en uzun olmasıydı. Yarışı 2. olarak tamamladık. 

2006 yılında ise, İzmir Pınarbaşı pistinde düzenlenen ilk yarışlarda katılımın 34 araca ulaşması nedeniyle öncelikle, iki ayaktan 9 araç olmak üzere 18 aracın finale kalacağı yarı finaller koşuldu. Denemelerde sorunsuz çalışan motor sürücüsünün yeni bir sorunu ile karşılaşmamıza rağmen bu yarışta 3. olarak finalde yarışmaya hak kazandık. Problem sürücüdeki bir parçanın ısınmasından kaynaklanıyordu. Bu parça üretici firmaya gidip güncellenmişti ve testler genellikle daha serin saatlerde yapıldığından olsa gerek, bu tür bir problem ilk defa yarışta karşımıza çıkıyordu. Bu problem yarışta 3 defa 6 dakika süren beklemelere neden oldu. Bu da sonucu önemli ölçüde etkiliyordu.

Ertesi gün, finallere hiçbir değişiklik yapamadan katıldık ve aynı şekilde zaman kaybederek finalde 9. olarak Ankara'ya döndük.

İstanbul'daki yarışa, kalan 2 hafta boyunca kesintisiz çalışarak, arka süspansiyonda o zamana kadar hızı sınırlayan bir salınımı ortadan kaldıracak iyileştirmeyi yaparak ve ısınma problemini hallederek gittik.

İstanbulpark'ta, ısınma turları

İstanbulpark'ta, ısınma turları

Artık aracın gerçekten sorunsuz hale geldiğini düşünürken aracın taşınması sırasında önemli bir süspansiyon parçasının eğildiğini bu nedenle özellikle sola doğru dönülen virajlarda dikkatli olmamız gerekeceğini anladık. Bu yarışta tur zamanlarımızın tutarlı olması ve yarışın bitiminde akülerin tamamen boşalmış olmasından araçtan alabileceğimiz en iyi sonucu çıkardığımız kanısına vardık. Yarışı önümüzde bitiren araçların tamamının daha hafif ve (daha pahalı ve verimli paneller sayesinde) daha küçük olduğu dikkate alındığında sonuç takımımız adına tatmin edici bulundu.

Böylece güneşle yarışmanın ne demek olduğu konusunda fikir edinmeye başlamış olduk. Ülkemizde emekleme aşamasında olan bu konu herkesin katkısına açıktır.

Size çok teşekkür ederiz.

Ben de teşekkür ederim.

Fotoğraflar Bilim ve Teknik Dergisine aittir.
Daha fazlası için:
www.biltek.tubitak.gov.tr

Lütfen resimleri büyütmek için üzerine tıklayınız.

Izmir Pınarbaşı Pisti (2006)

Izmir Pınarbaşı Pisti (2006) Izmir Pınarbaşı Pisti (2006) Izmir Pınarbaşı Pisti (2006) Izmir Pınarbaşı Pisti (2006)  

İstanbulpark (2006)

İstanbulpark (2006) İstanbulpark (2006) İstanbulpark (2006)